Starosne kategorije u sportista i biološki razvoj


Period od 8. do 10.godina učenje osnovnih pokreta. Od 11 - 12. godine učenje  i savladavanje osnovnih tehnika sportskih grana, (u nekim sportovima i ranije) a posebno one kojom želi da nastavi da se bavi. Po nekim istraživanjima između 13 - 14. godine sa treningom treba početi u sportskim granama u kojima dominira brzina i okretnot, sa 15. godina treninzima izdržljivosti, a sa 15-16, godina treninzima gde dominira snaga.

Uzrastne kategorije u sportu

Principijelno je uvedeno u sportu da bi u početnim fazama razvoja sportiste svi učesnici bili istog ili sličnog godišta kako bi se takmičenja mogla pravilno dozirati na osnovu standardizovanih tabela za uzrastne kategorije. Osnovne kategorije su: pioniri, kadeti, omladinci i seniori. Uzrast pionira je do 12. godina, kadeta od 14. do 16. godina, omladinaca od 16. do 18. godina i seniora iznad 18 godina, ali i mlađi uz saglasnost specijaliste sportske medicine može da se takmiči sa starijim sportistima ako je psihički i fizički zdrav za takmičenje.

Svi lekari specijalisti sportske medicine kod nas i u svetu davali su sebi zadatak da fiksiraju period kada početi sa takmičenjima u pojedinim sportskim granama. Među najpoznatijima su Smodlaka, Astrand, Kral, Medved. Suština je možda u razmišljnjima Smodlaka da se sa takmičenjem može početi znatno ranije, ali treninzi i rekviziti treba da budu na nivou dečijeg uzrasta.Na osnovu našeg rada u praksi prikazujemo tabelu početka bavljenja sportom za dečake i devojčice.

Starost i početak treninga po sportovima

Uzrast u godinama

Sportska aktivnost

6   7

Plivanje, sportska gimnastika,

  8-9

Sinhrono plivanje, vaterpolo, fudbal, sportsko ritmička gimnastika, tenis, karate,

  9-10

Skokovi u vodu, alpsko smučanje, stoni tenis, džudo,

  9-12

Košarka, rukomet, odbojka, smučarsko trčanje-nordijske discipline

  10-11

Atletika, veslanje, mali fudbal,

  10-12

Veslanje-kajak i kanu,

  11-12

Akrobatika, streličarstvo

  12-13

Rvanje, veslanje-kajak i kanu, mačevanje

  12-14

Boks, kik-boks, aikido, dživ džica, biciklizam

  13-14

Konjički sport

  14-15

Dizanje tegova

Sa usko specijalističkm sportovima treba početi u uzrasnoj godini prikazanoj na gornjoj tabeli. Poenta u trenažnom procesu je na usko specijalističke treninge koje treba raditi onoliko koliko sportista može da izdrži, a da pri tom ne dođe do oštećenja vitalnih organa koji su u ovom periodu u punom razvoju (procenu intenziteta treniga i davanje odobrenja za ovakav vid fizičkog naprezanja neophodno je da da specijalista sportske medicine. 

Sa motoričkim sposobnostima u razvojnom putu sportista treba početi u godinama koje su na donjoj tabeli prikazan

Dinamika razvoja motoričkih sposobnosti 

Motoričke sposobnosti

Doba najveće dinamike razvoja

Brzina

10. - 11. godine

Brzinska snaga(skočnost)

11. - 13. godine

Snaga (razne mišićne grupe)

15-16. godine  75% od maks. težine

Osobine izdržljivosti

od 14. do 16. godine

Somatska obeležja, osobine (visina, dužina ekstremiteta, širina ramena)

Devojčice

1o-13. godine

Dečaci

11-16. godine

 

Popularnost odlaska u teretanama je posebno u poslednje vreme veoma intereresantan za sportiste. Pravi efekat se dobija ako se trenažni proces (teretana) odvija pod stručnim nadzorom i sa opterećenjima koja su adekvatna starosnim uzrastima. Na donjoj tabeli data su orjentaciona opterećenja prema starosnim grupama sportista.

   Veličina opterećenja i godine starosti u radu sa tegovima u teretanama

Starost u godinama

Veličina operećenja

10-11

od-15% do-25% od telesne mase

11-12

od-25% do-40% od telesne mase

12-13

od-40% do-60% od telesne mase

13-14

od-60% do-80% od telesne mase

14-15

od-80% do-100% od telesne mase

15-16

od-50% do-75%   od maksimalnog tereta

Prema Korjakovskom početak aktivnog bavljenja sportom:
  • sa 9. godina - klizanje, tenis i plivanje
  • sa 12. -13. godina - atletika, smučanje, sportska i estetska gimnastika,odbojka i košarka
  • sa 15. -16. godina - rvanje, jedrenje i biciklizam,
  • sa 16. -17. godina - dizanje tegova i boks.

Svi se u jednom slažu da najmlađe kategorije treba da vežbaju naiskusniji i najstručniji treneri, a ne početnici ili bivši sportisti koji nemaju dovoljno iskustva.

Pubertet kod devojčica nastaje nešto ranije (obično 12. - 13. godine), kod dečaka (oko 13. - 14.godine). Godišnje temperature imaju takođe značaja tako da kod južnih naroda pubert  pre nastaje nego kod severnih naroda. Deca sa višim standardom i koja žive u gradu ulaze u pubertetu ranije od svojih vršnjaka sa sela i sa slabijim ekonomskim standardom.

U ovom periodu  centralni nervni sistem ima dominantnu ulogu, hipotalamus počinje da bude stimulisan od hipofize (do ovog perioda hipofiza je blokirala rad hipotalamus) počinje proizvodnja gonadotropnih hormona, i počinje reakcija polnih žlezdi, a hormoni polnih žlezda učestvuju u polnom sazrevanju a glavnu korelaciju dejstva ima endokrini sistem.

Ovo razdoblje se karakteriše fazom naglog rasta visine tela  prvenstveno usled porasta ekstremiteta, kao i telesne mase. U samom rastu, trup zaostaje kao  i porast tela u širinu, ali to samo u početku.. Javlja se kosmatost, mutacija menjanje glasa naročito izražen kod muškarca. Razvoj skeleta i okoštavanje se završavaju, a masa muskulature se povećava i postaje sve jača.


Podeli tekst:

Prof. mr Milorad Jerkan je specijalista sportske medicine. Načelnik je Dispanzera za medicinu sporta u Nišu i stručni saradnik Medicinskog fakulteta. Koordinator je praktične nastave specijalizacije sportske medicine, ka...

Povezani tekstovi:

Broj komentara: 0

Vaš komentar nam je veoma dragocen, molimo upišite ga ovde