Plućna tromboembolija: simptomi, lečenje i oporavak

Plućna tromboembolija (PTE) jedno je od najopasnijih i najčešćih hitnih kardiovaskularnih stanja. Nastaje kada se krvni ugrušak, najčešće iz dubokih vena nogu ili karlice, otkine i krvotokom stigne do pluća, gde zapuši jednu ili više plućnih arterija.

Zbog toga je protok krvi kroz deo pluća otežan, organizam ne dobija dovoljno kiseonika, a desna strana srca izložena je dodatnom opterećenju. U najtežim slučajevima, plućna tromboembolija može dovesti do kardiogenog šoka, kada postaje životno ugrožavajuće stanje.

Najčešći uzrok je duboka venska tromboza, dok nastanku krvnih ugrušaka doprinose usporen protok krvi, povećana sklonost zgrušavanju i oštećenje zida krvnog suda.

Simptomi plućne tromboembolije

Najčešći simptomi plućne tromboembolije su iznenadni nedostatak vazduha i ubrzan rad srca, koji se javljaju bez očiglednog razloga. Mnogi pacijenti opisuju osećaj da ne mogu da udahnu dovoljno vazduha.

Pored toga, mogu se javiti bol u grudima koji se pojačava pri disanju, kašalj, ponekad sa primesama krvi, kao i vrtoglavica ili gubitak svesti.

Ukoliko je krvni ugrušak nastao u dubokim venama nogu, mogu se javiti otok i bol jedne noge, naročito pri savijanju stopala.

Važno je znati da nijedan od ovih simptoma nije karakterističan isključivo za plućnu tromboemboliju. Kod nekih pacijenata tegobe mogu biti blage ili nespecifične, dok kod drugih ovo stanje može veoma brzo dovesti do ozbiljnog pogoršanja. Zbog toga je kod svake osobe koja iznenada oseti nedostatak vazduha, posebno ako ima faktore rizika za trombozu, neophodno što pre potražiti medicinsku pomoć.

Ko je u riziku za nastanak krvnih ugrušaka?

Rizik od nastanka krvnih ugrušaka povećan je kod osoba koje su duže vreme nepokretne nakon operacije, povrede ili zbog bolesti, kao i kod osoba koje imaju ili su nedavno preležale COVID infekciju. Takođe, veći rizik imaju i pacijenti sa aktivnim malignim bolestima, osobe koje su već imale duboku vensku trombozu ili plućnu emboliju, trudnice i žene u periodu nakon porođaja, kao i žene koje koriste hormonsku terapiju ili oralne kontraceptive.

Na rizik dodatno utiču gojaznost, pušenje, starija životna dob, nasledni poremećaji zgrušavanja krvi i hronična srčana insuficijencija. Povećan rizik postoji i nakon dugih putovanja tokom kojih se satima sedi bez ustajanja.

Dijagnostika napreduje, ali pacijenti moraju biti brzi

Lekari danas raspolažu pouzdanim dijagnostičkim metodama koje omogućavaju brzo postavljanje dijagnoze. Nakon procene kliničke verovatnoće (Wells ili Geneva skor) i određivanja koncentracije D-dimera kod pacijenata sa niskom ili srednjom verovatnoćom za PTE, ključnu ulogu ima kompjuterizovana tomografija sa angiografijom plućnih arterija, koja predstavlja dijagnostičku metodu izbora.

Pored toga, ultrazvučni pregled vena donjih ekstremiteta može otkriti izvor tromba, dok ehokardiografija najveći značaj ima kod pacijenata sa teškim oblikom bolesti (masivna ili visokorizična PTE) jer procenjuje opterećenje desne komore srca. Brza dijagnostika omogućava da se terapija započne bez odlaganja.

Ostale dijagnostičke metode, kao što su radiografija pluća, elektrokardiogram, analiza gasova arterijske krvi i druge dijagnostičke procedure mogu pomoći u postavljanju sumnje ili isključenju drugih oboljenja, čiji simptomi i znaci mogu da se preklapaju sa embolijom pluća, kao što su pneumotoraks, pneumonija, akutni infarkt miokarda...

Brzo postavljanje dijagnoze omogućava da se lečenje započne bez odlaganja.

Lečenje plućne tromboembolije zahteva individualni pristup

Osnovu lečenja čine antikoagulansi, odnosno lekovi koji sprečavaju rast postojećeg krvnog ugruška i nastanak novih. Danas se kod najvećeg broja pacijenata koriste tzv. niskomolekulski heparini ili direktni oralni antikoagulansi (DOAK), koji su često terapija prvog izbora.

Kod pacijenata sa teškim oblikom plućne tromboembolije i nestabilnim krvnim pritiskom, primenjuju se lekovi koji rastvaraju ugrušak - trombolitička terapija. U pojedinim slučajevima mogu biti potrebne kateterske intervencije ili hirurško uklanjanje tromba.

Izbor načina lečenja zavisi od težine bolesti, opšteg stanja pacijenta, rizika od krvarenja i drugih pridruženih oboljenja. Zato se terapija uvek određuje individualno, u skladu sa stanjem svakog pacijenta.

Šta ako se plućna tromboembolija ne prepozna na vreme?

Nelečena plućna embolija može dovesti do ozbiljnih posledica.

U akutnoj fazi može izazvati tešku respiratornu insuficijenciju, popuštanje desne strane srca, šok i smrtni ishod. Kod manjeg broja pacijenata razvija se ponavljana venska tromboembolija i hronična tromboembolijska plućna hipertenzija - retka, ali ozbiljna komplikacija, koja dovodi do trajnog povišenja pritiska u plućnim arterijama i progresivnog popuštanja srca. Upravo zato je rano postavljanje dijagnoze od presudnog značaja.

Da li je nakon preležane plućne embolije moguć potpuni oporavak?

U najvećem broju slučajeva - da. Ukoliko se bolest prepozna na vreme i adekvatno leči, većina pacijenata može da se vrati uobičajenim aktivnostima i ima dobar kvalitet života. Važno je da se terapija sprovodi onoliko dugo koliko preporuči lekar, da se otklone faktori rizika kada je to moguće i da pacijenti dolaze na redovne kontrole. Kod manjeg broja pacijenata ostaju tegobe poput zamaranja ili otežanog disanja, zbog čega je potrebno dalje ispitivanje kako bi se isključile kasne komplikacije.

Poruka za čitaoce

Plućna tromboembolija je hitno medicinsko stanje kod kojeg vreme igra presudnu ulogu. Što se bolest ranije prepozna i lečenje ranije započne, veće su šanse za potpuni oporavak i izbegavanje ozbiljnih komplikacija.

Kao poruku ovog teksta zapamtite da iznenadni nedostatak vazduha, ubrzani rad srca, bol u grudima ili gubitak svesti zahtevaju hitnu medicinsku procenu. Pravovremeni odlazak lekaru može spasiti život.