Žene Muškarci Mladi Deca Bebe Trudnoća Vantelesna oplodnja Zdravlje starih Nega zuba Hitna stanja Savremena medicina

stetoskop.info Moje zdravlje

Ocenite članak:
69	(2.94 / 69)

Starosne kategorije u sportista i biološki razvoj

Autor: dr sci.med. Milorad Jerkan

starosne-kategorije-u-sportista-i-biološki-razvoj

Period od 8. do 10.godina učenje osnovnih pokreta. Od 11 - 12. godine učenje i savladavanje osnovnih tehnika sportskih grana, (u nekim sportovima i ranije) a posebno one kojom želi da nastavi da se bavi. Po nekim istraživanjima između 13 - 14. godine sa treningom treba početi u sportskim granama u kojima dominira brzina i okretnot, sa 15. godina treninzima izdržljivosti, a sa 15-16, godina treninzima gde dominira snaga.

Uzrastne kategorije u sportu

Principijelno je uvedeno u sportu da bi u početnim fazama razvoja sportiste svi učesnici bili istog ili sličnog godišta kako bi se takmičenja mogla pravilno dozirati na osnovu standardizovanih tabela za uzrastne kategorije. Osnovne kategorije su: pioniri, kadeti, omladinci i seniori. Uzrast pionira je do 12. godina, kadeta od 14. do 16. godina, omladinaca od 16. do 18. godina i seniora iznad 18 godina, ali i mlađi uz saglasnost specijaliste sportske medicine može da se takmiči sa starijim sportistima ako je psihički i fizički zdrav za takmičenje.

Svi lekari specijalisti sportske medicine kod nas i u svetu davali su sebi zadatak da fiksiraju period kada početi sa takmičenjima u pojedinim sportskim granama. Među najpoznatijima su Smodlaka, Astrand, Kral, Medved. Suština je možda u razmišljnjima Smodlaka da se sa takmičenjem može početi znatno ranije, ali treninzi i rekviziti treba da budu na nivou dečijeg uzrasta.Na osnovu našeg rada u praksi prikazujemo tabelu početka bavljenja sportom za dečake i devojčice.

Starost i početak treninga po sportovima
Uzrast u godinama	Sportska aktivnost
6 7	Plivanje, sportska gimnastika,
8-9	Sinhrono plivanje, vaterpolo, fudbal, sportsko ritmička gimnastika, tenis, karate,
9-10	Skokovi u vodu, alpsko smučanje, stoni tenis, džudo,
9-12	Košarka, rukomet, odbojka, smučarsko trčanje-nordijske discipline
10-11	Atletika, veslanje, mali fudbal,
10-12	Veslanje-kajak i kanu,
11-12	Akrobatika, streličarstvo
12-13	Rvanje, veslanje-kajak i kanu, mačevanje
12-14	Boks, kik-boks, aikido, dživ džica, biciklizam
13-14	Konjički sport
14-15	Dizanje tegova

Sa usko specijalističkm sportovima treba početi u uzrasnoj godini prikazanoj na gornjoj tabeli. Poenta u trenažnom procesu je na usko specijalističke treninge koje treba raditi onoliko koliko sportista može da izdrži, a da pri tom ne dođe do oštećenja vitalnih organa koji su u ovom periodu u punom razvoju (procenu intenziteta treniga i davanje odobrenja za ovakav vid fizičkog naprezanja neophodno je da da specijalista sportske medicine.

Sa motoričkim sposobnostima u razvojnom putu sportista treba početi u godinama koje su na donjoj tabeli prikazan

Dinamika razvoja motoričkih sposobnosti
Motoričke sposobnosti	Doba najveće dinamike razvoja
Brzina	10. - 11. godine
Brzinska snaga(skočnost)	11. - 13. godine
Snaga (razne mišićne grupe)	15-16. godine 75% od maks. težine
Osobine izdržljivosti	od 14. do 16. godine
Somatska obeležja, osobine (visina, dužina ekstremiteta, širina ramena)
Devojčice	1o-13. godine
Dečaci	11-16. godine

Popularnost odlaska u teretanama je posebno u poslednje vreme veoma intereresantan za sportiste. Pravi efekat se dobija ako se trenažni proces (teretana) odvija pod stručnim nadzorom i sa opterećenjima koja su adekvatna starosnim uzrastima. Na donjoj tabeli data su orjentaciona opterećenja prema starosnim grupama sportista.

Veličina opterećenja i godine starosti u radu sa tegovima u teretanama
Starost u godinama	Veličina operećenja
10-11	od-15% do-25% od telesne mase
11-12	od-25% do-40% od telesne mase
12-13	od-40% do-60% od telesne mase
13-14	od-60% do-80% od telesne mase
14-15	od-80% do-100% od telesne mase
15-16	od-50% do-75% od maksimalnog tereta

Prema Korjakovskom početak aktivnog bavljenja sportom:

sa 9. godina - klizanje, tenis i plivanje
sa 12. -13. godina - atletika, smučanje, sportska i estetska gimnastika,odbojka i košarka
sa 15. -16. godina - rvanje, jedrenje i biciklizam,
sa 16. -17. godina - dizanje tegova i boks.

Svi se u jednom slažu da najmlađe kategorije treba da vežbaju naiskusniji i najstručniji treneri, a ne početnici ili bivši sportisti koji nemaju dovoljno iskustva.

Pubertet kod devojčica nastaje nešto ranije (obično 12. - 13. godine), kod dečaka (oko 13. - 14.godine). Godišnje temperature imaju takođe značaja tako da kod južnih naroda pubert pre nastaje nego kod severnih naroda. Deca sa višim standardom i koja žive u gradu ulaze u pubertetu ranije od svojih vršnjaka sa sela i sa slabijim ekonomskim standardom.

U ovom periodu centralni nervni sistem ima dominantnu ulogu, hipotalamus počinje da bude stimulisan od hipofize (do ovog perioda hipofiza je blokirala rad hipotalamus) počinje proizvodnja gonadotropnih hormona, i počinje reakcija polnih žlezdi, a hormoni polnih žlezda učestvuju u polnom sazrevanju a glavnu korelaciju dejstva ima endokrini sistem.

Ovo razdoblje se karakteriše fazom naglog rasta visine tela prvenstveno usled porasta ekstremiteta, kao i telesne mase. U samom rastu, trup zaostaje kao i porast tela u širinu, ali to samo u početku.. Javlja se kosmatost, mutacija menjanje glasa naročito izražen kod muškarca. Razvoj skeleta i okoštavanje se završavaju, a masa muskulature se povećava i postaje sve jača.